baner Wychowanie i profilaktyka

 

Młodość, w tym czas dojrzewania, może być najpiękniejszym i najciekawszym okresem w życiu człowieka. Może jednak stać się okresem trudnym. Zdrowa młodzież zazwyczaj przeżywa rozliczne trudności próbując dostosować się do szybko następujących zmian rozwojowych. Musi poznać na nowo swoje ciało, rozwijać umiejętności życiowe, przyjmować nowe role. Musi też poradzić sobie z zalewem informacji i propozycji dostarczanych przez kulturę masową i media, w tym stałych agresywnych działań marketingowych. Rewolucja wieku dojrzewania jest normalnym procesem umożliwiającym realizację celów rozwojowych i może przebiegać w sposób prawidłowy i zdrowy.

Jeżeli w życiu młodych ludzi istnieją poważne czynniki ryzyka ‑ osobiste, rodzinne, szkolne lub wystąpią traumatyczne wydarzenia i przeciwności życiowe, niepewne nastolatki mogą się zagubić. Proces dojrzewania nie przebiega wówczas zdrowo i przewidywalnie. Długotrwałe działanie niekorzystnych czynników przy braku wsparcia ze strony bliskiego otoczenia często skłania je do podejmowania zachowań ryzykownych i prowadzi do powstania zaburzeń zdrowia fizycznego i psychicznego. 

Badania nad potrzebami rozwojowymi i problemami młodzieży wskazują, że zdecydowana większość adolescentów w Polsce wybiera zdrowy i uporządkowany tryb życia, pozostaje w bliskich relacjach rodzinnych i rówieśniczych, nie przejawia zachowań problemowych i symptomów zaburzeń z obszaru zdrowia psychicznego.

Istotną rolę w pomyślnym rozwoju nastolatków odgrywają znaczące osoby dorosłe, także spoza rodziny. Dorośli mają możliwość podjęcia wielu działań podtrzymujących dobry i bliski kontakt z nastolatkiem, dbania o bezpieczne relacje, podkreślania znaczenia wartości, ustanawiania jasnych granic, sprawowania odpowiedniej kontroli i udzielania wsparcia zarówno w osiąganych sukcesach, jak i w sytuacjach trudnych. Ponadto dorośli dostarczają adolescentom wzorców do modelowania zachowań.

Kreowanie wspierającego środowiska rodzinnego i szkolnego, umożliwiającego zrównoważony rozwój emocjonalny, intelektualny i społeczny nastolatków spoczywa więc przede wszystkim na dorosłych. Warunkiem podejmowania adekwatnych i skutecznych działań jest zrozumienie potrzeb i zadań rozwojowych, sposobu myślenia, obaw i trudności, przed jakimi stają nastolatki. 

Gallagher[1] stwierdza, iż wielu rodziców, nawet opiekuńczych i mocno kontrolujących swoje dzieci we wcześniejszych etapach rozwoju, pozostawia je samym sobie, gdy wkraczają w wiek dojrzewania. Powodem jest nie tylko brak czasu lub bezradność wynikająca z braku umiejętności komunikowania się z dorastającym dzieckiem, ale również błędne przekonania dotyczące jego potrzeb. Widząc samodzielność nastolatka w różnych sytuacjach i demonstrowaną niechęć do ingerowania w jego sprawy ‑ niesłusznie uznają go za młodego dorosłego, który sam jest w stanie sterować swoim życiem. Często podobne przekonanie wypowiadają także nauczyciele.

Niezbędne jest więc stałe rozwijanie kompetencji wychowawczych rodziców i nauczycieli. Osoby pracujące z młodzieżą, zwłaszcza przejawiającą zachowania problemowe, doświadczają wielu trudności, obciążeń i wątpliwości. Potrzebują wsparcia merytorycznego i metodycznego.  

_____

1Gallagher Richard „Teenagers in Trouble: Understanding and Preventing Tragic Outcomes”.
http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/georgia/isolated/gallagher.html

Zaktualizowano: 22 października 2015